Koud en vochtig weer, meer klachten van versleten gewrichten?

Op de Artrosepoli kreeg ik van een eigenaar te horen dat hem de mening was toegedaan dat zijn hond Grover meer klachten van zijn gewrichten had als de herfst definitief zijn intreden had gedaan. Ik moet toegeven dat als het koud en vochtig is, ik daar ook niet vrolijker van wordt. Ik zou in de winter het liefst een egel zijn, lekker in winterslaap en dan weer ontwaken bij de lentezon. Maar helaas dat zit er niet in en dus moeten we er gewoon iets gezelligs van maken in de wintermaanden. We wonen in Nederland en daar hebben we nou eenmaal een herfst en soms een beetje winter.

Weersvoorspelling

Die opmerking van de eigenaar wakkerde mijn nieuwsgierigheid aan. Ik vroeg me af, zijn er nu echt bewijzen dat het weer, de klachten die mensen of dieren ervaren van hun gewrichten, beïnvloed? Bij de mens is er wel volop onderzoek gedaan en uit de resultaten van deze onderzoeken blijkt dat mensen met ernstige artrose, weersveranderingen vaak echt kunnen voelen in hun gewrichten. Het kan soms zelfs zo duidelijk zijn, dat ze dit al een dag voordat het gaat regenen, kunnen voorspellen op basis van toegenomen pijnlijkheid in hun versleten gewrichten. De verklaring wordt gezocht in de verandering in de luchtdruk. Als het weer omslaat naar een regenperiode, zakt de luchtdruk. Met als gevolg dat er minder druk is op de gewrichten en dan kan er meer vocht in het gewricht lopen. Er treed dan meer rek op in het kapsel en dat kunnen mensen ervaren als pijnlijk.

Wordt het weer beter dan neemt de luchtdruk ook weer toe en wordt het vocht uit het gewricht gedrukt. Omdat er dan minder kapsel rek is, ervaart de patiënt met artrose minder pijn. Dat luchtdruk effect heeft op de hoeveelheid vrij vocht in het lichaam is ook aangetoond bij mensen die een lange afstandsvlucht maken. Zij blijken namelijk meer vocht in hun benen vast te houden dan wanneer ze niet gevlogen hebben. Op grote hoogte is er minder luchtdruk (ondanks de drukcabines in vliegtuigen). Deze verlaagde luchtdruk geeft minder tegendruk aan het lichaam en zo kan lichaamsvocht makkelijker uit de bloedbaan treden en daarmee dikke benen en voeten veroorzaken, zeker bij de wat oudere medemens of mensen met een minder goede hartfunctie.

Is goed weer dan beter voor de gewrichten?

Helaas blijkt dit een kwestie van gevoel en perceptie, hiervoor is geen enkel bewijs gevonden in de vele onderzoeken die zijn gedaan. Als er gekeken wordt naar de mate van pijn die mensen in poolgebieden ervaren van hun versleten gewrichten, dan blijkt dit gelijk te zijn aan de pijn van mensen die in warme gebieden wonen zoals Florida. Verhuizen naar warmere oorden zal de ervaring van pijn van je versleten gewrichten niet verminderen. Mogelijk heeft het verhuizen naar het zuiden wel invloed op de gemoedstoestand van mensen. Als je positiever in het leven staat, wordt pijn over het algemeen ook minder ervaren. En ach, als ik voor me zelf spreek kan ik me daar alles bij voorstellen. Toen ik in november een  weekend in Spanje was voor een congres, had het mooie weer echt een goede invloed op me. Er is toch niets lekkerder dan in november bij 24 graden even in de zee te zwemmen en daarna op het terras lekker tapas te eten. Het goede weer maakte dat ik zelfs vergat dat het congres echt heel erg tegenviel. 

Voor de hond en de kat is geen vergelijkbaar onderzoek gedaan. Of een dier net als de mens meer klachten heeft van zijn versleten gewrichten bij weersverandering is gissen, maar zeker niet uit te sluiten. De invloed van luchtdruk zal bij de hond niet anders zijn dan bij de mens. De eigenaar van Grover, die zo overtuigd was dat zijn hond meer last had van zijn gewrichten, kan dus wel degelijk gelijk hebben.

Volle maan

Of je het nou gelooft of niet, we kregen in 1 week zo’n 3 honden aangeboden met verlammingsverschijnselen, met als diagnose een rughernia. Gekscherend roepen mijn medewerkers dan: ‘het zal wel weer volle maan zijn’. Dit omdat ik ooit een anekdote van een collega had opgevangen, die mij wist te melden dat er een relatie was tussen het ontstaan van hernia’s en de stand van de maan. Hij was hier zeer stellig over en beweerde ook dat dit wetenschappelijk was aangetoond.

Wetenschapper als ik ben, wilde ik weten of dit waarheid of bijgeloof is. Al onderzoekend kom ik tot de conclusie dat de maanstand meer invloed heeft op ons mensen en dieren dan je zo in eerste instantie verwacht. Zo staat wetenschappelijk vast dat leeuwen vaker mensen doden de dag na een volle maannacht. Dassen blijken minder intensief hun territorium af te bakenen tijdens volle maan, maar juist zeer vaak als de maan niet zichtbaar is.  Koraalriffen in Australië blijken massaal hun zaad en eitjes te dumpen bij de eerste volle maan in december.  En zo zijn er nog talloze voorbeelden te vinden.

De mierenleeuw

Vaak wordt de verklaring voor dit soort fenomenen gezocht in het meer verlicht zijn van de aarde gedurende de nachten van volle maan. Maar het blijkt dat de dieren dit gedrag ook vertonen als ze in het donker gehouden worden, bijvoorbeeld in laboratoria. Zo is dit ook aangetoond voor de mierenleeuw. De mierenleeuw maakt kleine kuiltjes in het zand en gaat onder in het trechtervormige kuiltje zitten. Als een argeloze mier in zo’n kuiltje wandelt, wordt hij door de mierenleeuw gebombardeerd met zand en glijdt hij in de kuil. Net zo lang tot hij kan worden opgegeten.

Nu blijkt dat deze mierenleeuw  grotere en diepere kuilen graaft gedurende de nacht van volle maan en kleinere als de maan minder prominent op onze aarde schijnt. Ze blijken dit gedrag ook te vertonen in een donker laboratorium zonder dat ze de maan zien.

Spoedgevallen bij volle maan

Allemaal leuke feitjes maar geen antwoord op de vraag of er een relatie is tussen de maanstand en het ontstaan van rughernia ‘s bij de hond. Er is door diverse onderzoekers gekeken naar de relatie tussen de maanstand en het krijgen van bepaalde aandoeningen en het daarop volgende bezoek aan de dierenarts. Er is een onderzoek waarbij ruim 11.000 dierenartsbezoeken in een periode van 11 jaar werden geëvalueerd. Er werd een relatie aangetoond tussen de maanstand en het bezoeken van een dierenarts. Het bleek dat tijdens volle maan een hond 28% en een kat 23% meer kans heeft dat hij naar de spoedeisende hulp moet dan op andere dagen. In een Australisch onderzoek waarbij er in een periode van 15 jaar ruim 147.000 bezoeken aan de spoedeisende hulp werden gerelateerd aan de diverse dagen van de week, vakanties, volle manen, kerstdagen, vrijdag de 13^de etc., bleek er geen relatie te bestaan tussen de maanstand en het aantal bezoeken aan de spoedeisende hulp.

Als wetenschapper hou ik me dan maar vast aan het onderzoek met de grootste getallen en dan blijft het dus een mythe dat  volle maan invloed heeft op het aantal bezoeken aan de spoedeisende hulp, of het nu een aanrijding, een val van hoog of een verlamde hond is. Je kan altijd pech hebben, en wij hadden gewoon toevallig 3 rughernia ‘s in een week.

Ibuprofen geen goed idee

Dierenartsadvies op verjaardag

Laatst was ik op een feestje ter ere van de 50^ste verjaardag van een oud huisgenootje van mij in Nieuwegein. Daar woonde ik toen ik voor dierenarts studeerde in Utrecht. Een van de gasten wist dat ik dierenarts was, en begon over zijn hond die zo nu en dan toch echt last had van zijn versleten gewrichten. Ja, het is heel leuk dierenarts zijn, maar op zo’n moment twijfel je daar wel even aan. Hij gaf zijn hond af en toe een ibuprofen. Hij vroeg me of het geven van een ibuprofen gevaarlijk was. ”Het is immers veel goedkoper dan die pijnstillers van je collega’s”, mompelde hij.

Ik reageerde wat geschrokken niet zo zeer vanwege die opmerking over de prijs (ook wel een beetje) maar vooral omdat hij een middel geeft dat bekend is vanwege ernstige soms zelfs dodelijke bijwerkingen. Ik vroeg naar het gewicht van zijn hond en naar de dosering van de ibuprofen die hij had gegeven.

Proefkonijn

Gelukkig betrof het een grote hond en gaf hij 200 mg tabletten. Met een grijns op mijn gezicht gaf ik aan dat ik wel dacht dat het een grote hond zou zijn anders had hij mij namelijk nooit die vraag gesteld. Immers een 200 mg tablet ibuprofen kan voor een hondje van 5-10 kg al dodelijk zijn. 

Mijn volgende vraag was hoe hij aan keek tegen het gebruik van huisdieren bij het testen van medicijnen.  Gast; “dat is echt geen goed idee, eigenlijk moesten ze dat ook niet doen op laboratorium dieren”. Met een vriendelijke glimlach wees ik hem erop dat hij van geluk mocht spreken dat hij zelf aan een geneesmiddelen experiment met zijn hond had meegewerkt zonder het zelf te weten. Aan zijn reactie merkte ik gelijk dat hij begreep wat ik bedoelde en we veranderde snel van onderwerp en gingen verder over hoe leuk het toch was elkaar weer te ontmoeten na al die tijd.

Ga niet zelf dokteren

Ik adviseer iedereen ga niet zelf dokteren. Sommige medicijnen voor mensen kunnen bij dieren ook worden ingezet maar doe dit altijd in overleg met uw dierenarts, immers sommige stoffen kunnen dodelijk zijn voor onze huisdieren terwijl ze bij ons heel veilig zijn. Er zijn legio voorbeelden van, ibuprofen en paracetamol zijn bijvoorbeeld voor de kat bijna altijd dodelijk.

Mijn advies: Ga alstublieft om goedkoper uit te zijn medicijnen niet testen op uw liefhebbende huisdier.

Joey - Gastblog van Tijn Wiersema

Deze keer weer een gastblog van onze dierenarts Tijn Wiersema. Tijn werkt sinds dit jaar bij ons als dierenarts bij ons op de afdeling Orthopedie. Begin juli vertelde hij al over zijn hond Lasja, die eerste aanleiding was voor hem om dierenarts te willen worden. Maar ook zijn volgende hond, Joey, gaf een tekenende ervaring waar hij nog vaak als dierenarts aan terugdenkt. 

Joey

Joey in zijn jonge jaren

Na het overlijden van Lasja, ging ik na een tijd het hebben van een hond enorm missen en er kwam een nieuwe hond. Het werd Joey, een Border Collie van 10 maanden, die niet de zorg kreeg die hij verdiende. Dat kreeg hij bij mij uiteraard wel en hij groeide al snel uit tot een fantastische hond. Het viel mij echter al snel op dat Joey na het spelen erg stijf en kreupel uit de mand kwam. Het was af en toe alsof ik een oude hond had.

Na meerdere dierenarts bezoeken werd het duidelijk. Joey had heupdysplasie. Voor een jonge Border Collie die niets anders wil dan de hele dag rennen is dat een pittige diagnose. De opties die ik had waren beperkt. Joey was inmiddels te oud voor een zogenaamde bekkenkanteling. Ik kon kiezen voor behandeling met een pijnstiller of het plaatsen van een kunstheup.

Joey had een kunstheup nodig

De behandeling met pijnstilling was voor mij geen optie gezien de ernstige kreupelheid die Joey vertoonde. Joey moest kunnen rennen en spelen zonder problemen. Aan het plaatsen van een kunstheup hangen echter aanzienlijke kosten (in die tijd 3000 euro).

Joey nu, 9 jaar na zijn operatie

Ik was in die tijd een jaar of 16 en het was wel duidelijk dat mijn spaarpotje van 60 euro dit niet ging redden. Mijn ouders en oma waren gelukkig wel in de mogelijkheid dit te financieren en streken over hun hart. Joey ging dus een kunstheup krijgen. Het vervangen van een heup levert bij een slagen van de operatie een 100% herstel op van het gewricht. Dit is met geen enkel ander gewricht mogelijk.

Vaak wordt eenzijdig de heup vervangen en dit blijkt in 70% van de gevallen voldoende. De operatie en revalidatie van Joey verliepen voorspoedig en als snel had ik een hond terug die zonder problemen uren naast de fiets kan rennen of in het bos.

De beweging pas je er wel iets op aan. Joey is geobsedeerd door ballen maar na enkele keren explosief een bal apporteren krijgt hij last van kreupelheid. Het apporteren van een bal uit het water of speuren naar een bal in het hoge gras is geen enkel probleem. Het belangrijkste is dat Joey weer zijn energie kwijt kon.

9 jaar later, nog steeds mee naar het bos

Joey is inmiddels 10 jaar en profiteert nog dagelijks van zijn heup. Wel krijgt hij dagelijks een lage dosering pijnstilling vanwege zijn slechte heup maar hij kan nog altijd uren mee naar het bos. Onlangs heb ik een röntgenfoto gemaakt van zijn heupen en daarop is duidelijk de slijtage in zijn niet vervangen heup te zien. Ik ben nog altijd blij dat wij de keuze hebben gemaakt om op jonge leeftijd de heup te vervangen.

Dierenarts Tijn Wiersema vertelt over de heup prothese van Joey

Ik denk ook dat die ervaring een belangrijke rol in mijn leven heeft gespeeld en misschien wel de interesse in de orthopedie heeft gewekt.

Zwemmen met Meike

Vele viervoeters op het strand

Afgelopen maanden waren ze er weer, die dagen van boven de 30 graden. En dan is er niets lekkerder, althans dat vind ik, dan naar het strand gaan. En dan wel een “honden minnend strand”. Lekker naar de zee, een beetje chillen, genieten van de zon in het zand en af en toe lekker zwemmen. Mijn persoonlijke voorkeur, en die van vele, is Parnassia op de kop van Bloemendaal. Een goede combinatie van een leuke strandtent, een fijn strand en vaak goede parkeer gelegenheid. Ik durf het bijna niet hardop te zeggen, maar het is mijn mening dat de ontspannen en gezellige sfeer die daar op het strand aanwezig is, komt door het bij elkaar komen van vele viervoeters en mensen die honden leuk vinden.  

Mooi of slecht weer, het strand is altijd goed!

Cato is echt de snelste

Onze honden vinden het strand altijd fun of het nu mooi of slecht weer is. Als we door de slagboom bij de duinen gaan weten ze het al, dan staan ze zich te verdringen in de achterbak. Als de klep open gaat dan rennen ze een vreugderondje op de parkeerplaats, om zich volledig te focussen op “de bal” en de werpstok die ik in mijn hand heb. Ze zijn allebei gek op de bal. Cato is, helaas voor Meike, de snelste en pakt de bal het vaakst maar dat mag de pret niet drukken. 

Meike gaat er, ondanks haar zwakke orthopedische gestel, vrolijk achteraan. En als ze de bal eens per ongeluk heeft is ze de koningin van het strand. Van slenteren gaat ze parmantig paraderen en laat ze de bal niet meer los, tot grote frustratie van Catootje. Soms denk ik 'waar is de bal nou' en dan kijk ik achter die gordijnen van lippen en constateer dat de bal dan nog steeds in haar mond zit. Gedwee laat ze hem dan uit haar mond vallen en kijkt met weemoed naar de bal omdat ze weet dat Cato deze bij de volgende worp weer als eerste zal gaan ophalen. 

Meike helemaal in haar element

Eén moment dat Meike de baas is

Er is echter één moment waarop Meike Cato de baas is, en dat is met het apporteren van de bal uit het water. Cato durft niet door de golven, wel in het water maar niet door de branding. In zoet water zwemt ze hele einden en is nergens bang voor maar die branding van de zee, die roept echt een diepgewortelde angst op. En daar profiteert Meike volop van. Als ze parmantig kon zwemmen dan deed ze dat. Ze gaat vol de golven in en door de branding de volle zee op en dan haalt ze snel de bal om die vervolgens op het strand terug gekomen netjes te bewaren in haar kamertje achter die zwart wit gespikkelde gordijntjes. 

Dat Meike de branding kan trotseren geeft haar nog een privilege. Ze kan, en dat doet ze graag, mee gaan zwemmen. Net als ik mag ze graag een half uurtje “baantjes trekken”. Een term die nog stamt uit de tijd dat ik elke dag in het zwembad lag om aan mijn conditie te werken (lang geleden hoor). Meike is een echte zwemmer. Een beetje zoals de beelden op YouTube als je als zoektermen “landseer” en “rescue” intypt. Het liefst zwemt ze zo dicht mogelijk bij je. Wat op zich geen aanrader is want ze maakt grote slagen met haar poten en zonder enig kwaad te willen doen is er wel eens wat persoonlijk contact. Je moet dus zorgen dat je sneller zwemt dan Meike en als laatste een noodscenario een bal gooien als ze sneller is. De liefde voor de bal is groter dan die voor jou als baas, en dat geeft je weer een kleine zwemvoorsprong. Anders kom je het water uit vol met grote rode striemen van haar lieftallige nagels. 

Cato vindt het maar niets, die branding

Cato, volledig in de stress op de kant, weet ondertussen van gekkigheid niet wat ze moet doen. Ze wil het water wel in maar hoe zeer ze zich dan ook over haar angst probeert heen te zetten het lukt haar niet. En uit volledige frustratie gaat ze zo hard als haar benen haar kunnen dragen naar de handdoeken verder op het strand. Alwaar ze gealarmeerd fier voor zich uit zit te kijken, ze bewaakt de spullen en wacht tot op het moment dat je je weg terug baant naar het strand. Als je net door de golven komt het strand op loopt dan komt ze als een dolle dries naar je toe rennen en toont ze hoe blij ze is je weer te zien. En Meike krijgt een paar snauwen.. Uiteindelijk is er op het land maar één de baas en dat is Cato. 

Meike 6 maanden na de stamcellen

Effect!

“Je ziet het wel, dat die stamcellen wat doen bij Meike” zei laatst één van de vele hondenuitlaters op het Hemmeland. Iedereen leeft met haar mee en kijkt ook kritisch wat het effect is van de stamceltherapie. En ik ben het met deze dame eens. Meike is na het injecteren van de stamcellen in haar heupgewrichten beter gaan lopen. Ze is enthousiaster en ze kan meer. 

Meike met haar vriendin Cato net na de behandeling met stamcellen

Het effect van de stamcellen 3 weken na injectie was evident. De hond liep beduidend beter en die verbetering zette zich ook door in de maanden die erop volgde. Maar na een maand of drie leek de werking iets af te nemen. Dat constateerde niet alleen wij maar ook de omstanders en honden liefhebbers om ons heen.

Wat aan Meike opviel in de eerste drie maanden, was dat ze makkelijker overeind kwam, maar vooral ook weer wilde rennen, ballen ging halen en ook weer flink ging zwemmen. De rechter achterpoot is ze nooit normaal gaan belasten, daar zat een slag in en die bleef je zien. Maar zo volledig door haar achterbenen zaken deed ze niet meer. Na drie maanden viel ons op dat ze toch weer vaak ging slenteren. Natuurlijk ze hoeft niet zo levenslustig te zijn als haar huisgenoot Cato van net 2 jaar, maar 200 meter achter je aan gaan lopen is weer wat anders. Na 3 maanden moesten we haar toch weer af en toe een pijnstiller geven als ze meer had gedaan.

Nu last van de ellebogen

Het lastige bij Meike is dat ze vooral kreupel liep in de achterhand toen wij haar de stamcellen toediende.  Echter er is meer orthopedisch mis met haar. Ze heeft helaas ook elleboog dysplasie, weliswaar  leek dat probleem minder groot dan het probleem van de achterbenen. Maar als ik nu kijk hoe ze overeind komt dan heeft ze niet alleen last van haar achterbenen maar ook van de voorhand. De ellebogen hinderen haar toch ook in haar dagelijks bestaan, meer dan ik had ingeschat.

Kunstheup of stamcellen? 

Toch moet ik concluderen dat bij Meike de stamcellen haar levensvreugde wel hebben vergroot. Maar dat het resultaat niet vergelijkbaar is met een hond heupartrose waarbij we een totale heup prothese hebben uitgevoerd. Die honden lopen in mijn optiek echt beter.

Hadden we er achteraf dan beter aan gedaan Meike te voorzien van een kunstheup? Dat is een gewetensvraag. Meike is vrolijker dan ze was en daarmee heeft de stamceltherapie dus toegevoegde waarde voor haar. Maar als we haar een nieuwe heup hadden gegeven was  ze mogelijk nog gelukkiger geweest. Waarbij opgemerkt dat ook vele malen ongelukkiger had kunnen zijn, als ze complicaties had gehad van het plaatsen van een nieuwe heup. Die complicaties treden niet vaak op maar als ze wel ontstaan zijn ze vaak zo heftig dat je gewenst had  de operatie niet te doen. Dat maakt het kiezen van de juiste therapie ook zo moeilijk.

In de overweging kunstheup of stamcellen, heb ik naast de complicatie kans van de twee ingrepen ook meegenomen dat Meike niet alleen afwijkende heupen heeft maar ook versleten ellebogen. Ook al krijgt ze nieuwe heupen, daarmee zijn haar ellebogen nog steeds pijnlijk.  Daarom leken de stamcellen mij een betere optie.

Niet 'the one and only solution'

Is de stamceltherapie de oplossing voor honden met artrose? Als ik naar Meike kijk, doet het zeker wat, mogelijk zelfs meer dan ik had verwacht. Maar het is op het moment niet “the one en only solution”. Het is een aanvullende therapie net zoals vele artrose behandelingen. We kunnen de ziekte dragelijker maken, het gaat niet over.  

Het effect van een behandeling beoordelen we in de wetenschap niet alleen op één patiënt.  Het gemiddelde effect van de therapie kunnen we alleen vaststellen op een grote groep patiënten. En bovenal liefst vergeleken met een placebo behandeling (bv een injectie met steriele vloeistof in het gewricht in plaats van stamcellen).

Kortom aan het verhaal van Meike kunnen we geen conclusies verbinden over de effectiviteit van de werking van stamcel therapie, dat zou te kort door de bocht zijn. Daar is meer onderzoek voor nodig. Waar mogelijk zou ik graag een steentje bijdragen aan dit type onderzoek in de toekomst. Ik ben ervan overtuigd dat stamceltherapie aan de basis van de behandeling van veel aandoeningen staat en er nog veel toepassingen worden ontwikkeld in de komende jaren.

Alles evaluerend denk ik wel, dat ik beter de stamcellen bij Meike zowel in de ellebogen als in de heupen had moeten spuiten. Maar op dat moment was het voor mij niet zo duidelijk dat die ellebogen haar zoveel klachten opleverde. Kon ze maar praten, dan had ze ons kunnen vertellen wat haar het meest pijn deed en hoe de verhouding van pijn was als ze de voor en achterbenen met elkaar vergeleek.  Helaas dat kunnen ze niet en dat maakt ons vak dus best moeilijk. En soms moet je dan ook vast stellen dat je achteraf beziend, de zaken anders had aangepakt.

Maar het is makkelijk praten achteraf! Als je wist dat je ging vallen dan ging je van te voren liggen (Quote Annie Maarschalkerweerd- van der Molen). En zo is het. 

Zonder honden op vakantie!

Zomervakantie! 

De zomervakantie komt eraan. Net als vele Nederlanders gaan ook wij met de hele familie op vakantie. Nou ja de hele familie eigenlijk niet, want onze honden blijven thuis. De landen die wij vaak bezoeken liggen rond de Middellandse zee daar moet je honden dan ook alleen maar mee naar toe nemen als je voorzorgsmaatregelen treft. Het is sneu als ze thuis komen met bloedparasieten die ze daar kunnen oplopen. Beter voorkomen dan genezen en de beste manier van voorkomen is voor ons om ze gewoon thuis te laten. 

In ons geval is er nog een reden. Onze twee dames hebben een omvang die noodzaakt om met 2 auto’s op vakantie te gaan, wat niet echt praktisch is. Gelukkig hebben we logeeradressen waar ze zich erg thuis voelen.

Portugees ritme

We zitten nu al even in Portugal en hebben ons al min of meer gesetteld. Net als thuis heb je je favoriete bakker en supermarkt ontdekt en ga je net als thuis over in nieuw Portugees ritme.

Leuk Portugees hondje

Elke ochtend sta ik redelijk vroeg op samen met mijn vader van 90, die ook mee is. Even over 7 gaan we naar de bakker. Dan blijkt, niet alleen wij hebben een ritme en dagelijkse gewoontes, maar ook de Portugezen. Elke dag zien we het oude mannetje in zijn werkkleding op zijn fiets met mandje achterop op de zelfde weg lopen. Komen we dezelfde joggers tegen en ook bij de bakker treffen we een wereld van gewoontes aan. 

Wij hebben ons een beetje aangepast aan de lokale gewoontes. Je koopt namelijk brood en dan drink je op het terras een kop koffie. Dat doe je overigens elke ochtend met dezelfde personen. De minimaal 80 jarige oude man die elke dag op zijn racefiets komt, bestelt een koffie met extra melk en een geroosterde boterham. Die hij weekt in zijn koffie en hem dan smakkend naar binnen werkt. Onderwijl hij de krant analyseert met zijn vaste tafelgenoten. Mijn vader en ik zijn inmiddels ook meubilair geworden van de bakkerij, de dame achter de balie weet al welke broodjes we willen hebben.

Gewoontedieren

Dan nemen we met de broodjes en de koffie plaats op het terras. Waar blijkt dat niet alleen de mensen gewoontedieren zijn maar ook de honden. Elke ochtend wordt er ergens een hek of voordeur geopend en komen er twee viervoeters naar de pastelaria, alwaar ze een kruimel of een stukje brood van de omstanders proberen te bemachtigen. Ze weten precies wat hun domein is: tot het terras en geen stap verder. 

de Golden Retriever op Teckelpootjes van de bakkerij

Overigens laten ze aan resterende honden populatie van Loule ook weten wat hun terrein is. Elke wieldop en elk paaltje van het terras wordt gemarkeerd. En mocht er een hond zijn die ook denkt dat hij bij de bakker voor de deur mag staan dan wordt hem dat snel duidelijk gemaakt. Hoe schattig en klein de Golden Retriever op Teckelpootjes ook mag ogen, kom niet aan zijn bakkerij. Dan komt hij venijnig uit de hoek. Ook vrachtwagens mag hij niet. En probeert hij weg te jagen, wat ogenschijnlijk ook lukt, ze rijden immers gewoon door.

Zomers ochtend schouwspel

Elke ochtend bekijken we dit zomers ochtend schouwspel en onderwijl realiseer ik me dat ik, jij en iedereen op de aarde onderdeel is van een mierenhoop vol met dagelijkse gewoontes en patronen. Gelukkig maar, anders zou het een chaos worden.

Groet uit Portugal!