Meike na injectie van de stamcellen

Zaterdagochtend laat ik de honden uit en loop terug via de garage. Daar zijn diverse klusjes mannen aan het werk en ik raak aan de praat met een van hen. De honden lopen alvast door naar de achterdeur van het huis omdat ze weten dat hen daar een heerlijke maaltijd te wachten staat.  Op het moment dat ik naar het huis loop staan de dames al te smikkelen. Ze zijn naar binnen gelaten door Fons, één van de klusjesmannen die bijna wekelijks  bij ons in huis aan het klussen is. Fons weet mij te melden dat hij het opvallend vindt dat Meike zoveel soepeler de trap op sprong naar het huis. Veel beter dan de afgelopen tijd meldt hij. Dit is voor mij een van de eerste wat objectievere waarnemingen dat mijn hond nu twee weken na injectie van de stamcellen beter gaat functioneren.

Tussen u en mij gedacht en gezwegen, ik vond zelf ook al dat ze beter functioneerde. Maar mijn wetenschappelijke scepsis weerhield mij dit hardop uit te spreken. Het was mij ook al opgevallen dat ze beter liep, zeker nog niet de oude maar wel beter. De rechter achterpoot werd tijdens het lopen niet goed belast en als ze op asfalt liep dan hoorde ik de rechter achterpoot met de nagels over de grond gaan. Dit sleepje is er nog wel maar echt minder lang en soms hoor ik het helemaal niet meer. Ze belast haar been meer maar heeft nog wel die "kwink" waarbij ze het been naar buiten draait tijdens de standsfase van het achterbeen. Maar ook deze kwink is niet meer zo evident en soms lijkt ze normaal te lopen.

Meike

Nu we drie weken verder zijn durf ik toch met zekerheid te stellen dat er een positief effect uitgaat van de stamcellen. Het kan onmogelijk zijn dat er al nieuw kraakbeen is ontwikkeld maar er gebeurt toch echt iets dat tot gevolg heeft dat ze beter functioneert. Niet alleen is de kreupelheid minder maar het valt ook op dat ze vrolijker en ondernemender is. De "flos" waar ze vroeger echt dol op was had ze al ruim een jaar niet meer in de bek gehad. Nu staat ze ineens met dat stinkende ding in haar bek en is ze haar jongere vriendin aan het uitdagen. En dan gaat ze er ook volledig voor. 
Meike was twee jaar geleden de alfa teef van ons roedel, maar al snel werd deze rol opgeëist door haar jongere en vitalere vriendin Cato. Dit ging niet zonder slag of stoot maar was onvermijdelijk. Meike haar orthopedisch disfunctioneren maakte dat ze echt niet meer de rol van "the bitch" kon waarmaken. Maar nu die stamcellen er drie weken in zitten herken ik weer iets van de Meike van een aantal jaar geleden. En ik maak me sterk dat als ze zich goed genoeg voelt dat we nog een zware periode tegemoet gaan. Opportunistisch als Meike is zal ze proberen haar positie terug te veroveren.

Cato (links) en Meike liggen heerlijk te slapen in kantoor

Volgens de producent van de stamcellen is het echte effect pas te beoordelen over drie maanden na de injectie, maar de eerste tekenen zijn veelbelovend. Als de verbetering van haar heupen zo doorzet dan overweeg ik serieus om ook het restant stamcellen die nu bij de min 70 graden in het laboratorium liggen, te ontdooien en op te laten kweken en activeren en die dan in de beide ellebogen te spuiten. Als dit het gewenste effect heeft dan ben ik bang dat Cato moet vrezen voor haar positie als alfa teef van ons roedel. Als Meike zich mans genoeg voelt en geen pijn meer heeft zal ze zeker overwegen de in haar ogen scheve machtverhoudingen te doen kantelen. Ik zie op tegen de grimmige sfeer die dat zal opleveren maar aan de andere kant gun ik het die doos van Meike wel.

De stamcellen zijn er

Woensdagochtend kijken Meike en Cato, mijn twee honden, me verbaasd aan. Er is geen eten na de ochtendwandeling. Meike moet namelijk vandaag nuchter blijven. En alleen Cato eten aanbieden is echt voor Meike equivalent aan martelen. Dit doen we haar maar niet aan en dus moet haar vriendin Cato  mee vasten.  Vorige keer vertelde ik dat we de versleten heupen van Meike gingen behandelen met stamcellen. Een stukje vet werd afgenomen en opgestuurd. Vandaag krijgt Meike haar opgekweekte eigen stamcellen terug.  

In een laboratorium hebben ze de stamcellen uit het opgestuurde vet geïsoleerd, opgekweekt en geactiveerd. Eergisteren werden we door hen gebeld dat ze voldoende stamcellen hebben om toe te dienen aan onze hond. Het pakketje met stamcellen komt per koerier naar Amsterdam en we plannen de ingreep voor het eind van de dag.

Het anesthesie team bereidt de ingreep voor. Meike krijgt voor de ingreep een combinatie van middelen die pijn onderdrukken en haar heerlijk laten slapen.  De operatie assistent scheert de huid op de injectieplek en brengt Meike slapend naar de röntgenruimte.  Daar kunnen we, naast röntgenfoto’s, ook bewegende röntgenbeelden maken(zogeheten doorlichting of fluoroscopie).  Dit maakt het in dit geval mogelijk om een naald heel gericht in het heupgewricht te prikken.

Zo geef ik onder röntgendoorlichting de injectie stamcellen in het heupgewricht

De gehele procedure moet steriel uitgevoerd worden en dus wordt de geschoren huid gewassen en gedesinfecteerd. De chirurg draagt tijdens de ingreep steriele handschoenen. Als de naald volgens de doorlichtingbeelden in het heupgewricht zit maakt de andere arts het in te spuiten mengsel klaar. In dit mengsel zitten de opgekweekte en geactiveerde stamcellen en een dragerstof. Dit laatste mag pas net voor het injecteren gemengd worden met de stamcellen.
Daarna wordt het mengsel ingespoten. De naald met de lege spuit moeten nog minimaal een minuut in het gewricht blijven zitten. Na een minuut is het mengsel van stamcellen en dragervloeistof gestold en kunnen de stamcellen dus niet meer via het aanprikgaatje van de naald uit het gewricht ontsnappen. Nadat de eerste heup is geïnjecteerd herhalen we de gehele procedure voor de heup van de andere kant.

Nog een beetje verbaasd wordt Meike weer wakker

Een klein half uurtje later zit Meike wat verbaasd maar uiterst tevreden in het kantoor. Ze komt bij uit haar roes. Nog geen half uur later gaat ze mee naar buiten en doet een grote plas.
Soms is het begin moeilijk maar in dit geval lijkt het heel soepel te gaan. De volgende ochtend loopt ze lekker mee naar buiten, geheel volgens de instructie krijgt ze de komende 3 weken beperkte beweging (lijnrust en korte wandelingen) en nu maar duimen en vooral kijken.

Stamcellen voor onze Meike

Artrose in alle poten 

Mogelijk wist u het nog niet, maar ik heb zelf twee honden (Landseren), de ene is 6 jaar oud en de ander bijna 2. De oudste hond, Meike, kwakkelt al geruime tijd met haar gewrichten. Ze heeft duidelijk heupdysplasie en dan heeft ze ook nog last van haar ellebogen. Zowel de ellebogen als de heupen zijn versleten, ze heeft dus artrose in alle poten. Als ik het met orthopedische ogen bekijk is ze eigenlijk een orthopedisch wrak. Tot de leeftijd van 5 jaar heeft ze ogenschijnlijk nergens last van gehad. 

Toen kreeg ze echt last van haar gewrichten.  Ze ligt het liefst,  we lopen nog maar kleine eindjes met haar. Als ze een keer uit de band springt dan heeft ze gelijk klachten. Dan loopt ze kreupel of ze kan na een tijd liggen niet of nauwelijks in de benen komen. Met name de rechter heup is een groot probleem voor haar.  

Een kunstheup ?

Ik stond in dubio of ik haar een heupprothese zou geven. Als de operatie en nazorg goed gaat, heeft de hond een heel nieuw en pijnvrij leven. Echter als er complicaties ontstaan dan kan dat ook heel erg tegenvallen. De kans op een goed verloop van de operatie is veel groter dan de kans op complicaties maar de complicaties zijn wel ernstig. Voor mij was het dus een keuze van laten we haar inslapen of geven we haar die kans  nog. En eigenlijk had ik deze zomer al het besluit genomen. Ik zou haar een kunstheup gaan geven.

Een röntgenfoto van een hond met een kunstheup

Ik had al röntgenfoto's van haar heupen gemaakt om de protheses in te meten en zou deze bestellen. Maar toen ging ik met mijn collega Dick van Zuilen naar het congres van de orthopedische specialisten (de ESVOT in 2014). Daar hoorden we een hele dag over de nieuwe mogelijkheden en onmogelijkheden van de behandeling van gewrichten en pezen met ACP en stamceltherapie. Na deze dag ontstond er interesse die langzaam doorgroeide naar een sceptisch enthousiasme. 

Behandeling met stamcellen

Hoewel niet alle ins en outs van deze nieuwe therapie duidelijk voor me zijn, en het ook onduidelijk is of het nu echt wel werkt zijn, er voldoende goede argumenten om deze therapie  toch te gaan inzetten. 

In mijn optiek moet je als dierenarts geen therapie gebruiken zonder het ook op je eigen hond of kat te durven toepassen. En ik raakte zodanig overtuigd dat ik met de rest van de familie besloot onze Meike te gaan behandelen met stamcellen. Ik koos voor de methode waarbij stamcellen worden opgekweekt nadat ze zijn gefilterd uit vetweefsel van de hond. Mijn voorkeur gaat uit naar deze techniek omdat de stamcellen ook bewaard kunnen blijven en later ook nog kunnen worden ingezet voor andere problemen. 

mijn hond Meike

In november 2014 opereerde ik Meike. Haar vetweefsel stuurden we samen met een grote hoeveelheid bloed van Meike op naar een laboratorium waar ze de stamcellen filteren, isoleren en opkweken. Als er meer dan 30 miljoen stamcellen zijn, vriezen ze een deel in voor eventueel later gebruik en de resterende 30 miljoen stamcellen worden geactiveerd om zich te gaan ontwikkelen richting kraakbeencellen. Deze stamcellen zullen vlak voor het inbrengen worden vermengd met een matrix. Deze matrix zorgt ervoor dat de stamcellen in het gewricht blijven en aldaar kunnen uitgroeien. 

Wat nu?

We zijn allemaal heel erg benieuwd en met ons vele anderen. Immers op het uitlaatveldje viel het iedereen op dat Meike aan de lijn liep na de operatie van het verwijden van het vetweefsel.  Als mensen dan horen wat de bedoeling is van de operatie dan is hun interesse gewekt. Want bijna iedereen kent wel een hond die ook lijdt aan de chronische en vaak uitzichtloze situatie van artrose van gewrichten.  

Als dit zou werken dan kunnen we hier mogelijk nog vele dieren mee helpen!

Meike heeft HD, opereren of niet?

Zoals ik vorige week vertelde, waren wij toen dus eigenaren van een mooie en lieve Landseerpup met heupdysplasie.


Een normaal ontwikkelde heup.
Het strakke kapsel (1) drukt de heupkop (2) goed tegen de heupkom (3)

Als dieren orthopeed weet ik als geen ander hoe nu om te gaan met een pup met HD. Feitelijk kan je op jonge leeftijd opereren zodat je op termijn erger voorkomt óf je kunt rust geven en afwachten hoe het een en ander zich ontwikkelt. En als in het laatste geval het helemaal verkeerd gaat dan is er altijd nog een laatste redmiddel, een totale heupprothese.

Wat bepaalt nu de keuze om met je eigen pup voor een operatie te gaan of niet. Soms wordt de keuze gedomineerd door de kosten van de ingreep die niet onaanzienlijk zijn. Kosten van een bekkenkanteling per kant zijn al gauw 1750-2000 euro. Wat waren de argumenten die onze keuze beïnvloedde?  

Het is bijna niet te geloven maar Meike is niet onze eerste hond met heupdysplasie, er waren al twee honden Meike voorgegaan (onze Max en Roos). Ook van deze beide pups stond op jonge leeftijd al vast dat ze aanleg hadden voor het ontwikkelen van heupdysplasie. Ook hier was gewikt en gewogen wat we zouden doen. In beide gevallen hebben we toen samen met mijn collega’s besloten niet te opereren. In beide gevallen heb ik die honden gevolgd tijdens hun hele leven. Zij kregen beiden uiteindelijk wel klachten van hun heupen maar op een leeftijd die ook pastte bij hun bejaarde leeftijd en gedrag. Uiteindelijk hebben ze met goede medicatie en artrose ondersteunende voeding een pijnvrije oude dag gehad en liepen tot op het laatste moment (14 en 14.5 jaar) nog vrolijk hun rondje mee. 

Een afwijkend ontwikkelende heup.
Door het slappe kapsel is er weinig of geen druk van de kop in de kom. Met als gevolg een ondiepe kom en afgeplatte kop.

Alsof de duivel er mee speelt hadden we nu een derde pup met aanleg voor HD. En weer stonden we voor de lastige keuze een jonge speelse hond te gaan opereren en ruim 3 maanden in een hok te stoppen (de revalidatietijd van 2 bekkenkantelingen) of de pup een rustige jeugd geven in de hoop dat de heupen zich zouden ontwikkelen zoals we eerder hadden meegemaakt bij onze Max en onze Roos. 

De klachten en geconstateerde afwijkingen bij Meike leken vergelijkbaar met wat ik bij onze andere honden ook had gezien. Ze waren milder dan de patiënten die we bijna wekelijks voorbij zien komen. En die positieve ervaring met de conservatieve therapie bij de vorige honden hebben denk ik de doorslag gegeven. Voor elk dier moet je als chirurg denk ik goed wikken en wegen en soms moet je ook realiseren dat ‘niet opereren’ een betere keuze is.

Dus besloten we Meike niet als pup te laten opereren aan haar heupen. De tijd zou leren of Meike goed zou blijven lopen. Hierover de volgende keer meer.

Meer weten over heupdysplasie en de behandelmogelijkheden? Kijk dan op onze website op www.mcvoordieren.nl/heupdysplasie

De beste pup en dan heeft ze gewoon HD...

Niet lang na het overlijden van onze trouwe viervoeter Max in 2004 kwamen we met zijn allen tot de conclusie dat we een nieuwe hond erbij wilden. Dit keer zouden we niet wachten op een “left over” uit de praktijk of het asiel maar we zouden een rashond aanschaffen. Ik was al sinds mijn studententijd gecharmeerd van een relatief onbekend ras, de Landseer. Niet alleen het uiterlijk maar ook de rastypische eigenschappen leken goed te passen bij ons gezin. 

Zoals bijna alle mensen die tegenwoordig een hond willen aanschaffen begon onze zoektocht op  het internet. Een van mijn assistenten wees mij op een fokker van Landseers in het oosten van het land. Hij fokte mooie honden, die nationaal en internationaal ook op exterieur wedstrijden hoog scoorden. Het was de mond op mond reclame en de sporen die de fokker had verdiend met zijn gefokte honden die ons overtuigden. Hier zouden wij onze Landseer pup van willen.

We namen contact op en kregen te horen dat we moesten wachten op een nog te fokken nest.  Oei, zo lang? Als je eenmaal besloten hebt dat er een nieuw hondje mag komen, dan wil je hem eigenlijk liefst zo snel mogelijk.  Het gezonde verstand overwon, we gaan gewoon wachten op een pup van een goede fokker.  Niet je heil zoeken bij internethandelaren die snel een pup uit een hoge hoed kunnen toveren. Immers dat zijn vaak honden die gefokt worden met een commercieel motief en dan staat niet de kwaliteit en de gezondheid van de gefokte pup op de voorgrond maar het commerciële belang. Als dierenartsen zien we regelmatig de ellende van dit soort fok praktijken.

We wachtten ruim een half jaar en toen kwam het mailtje dat er een teef gedekt zou worden waar wij dan mogelijk een pup van zouden mogen betrekken. Echter eerst moest de fokker nog bepalen of wij in aanmerking komen om de hond een goed huis te bieden. Daarna kwam het volgende punt, de fokker beslist welke pup je toebedeeld krijgt. Bij onze studie diergeneeskunde leerden we dat je als nieuwe eigenaar het nest en de reactie van de pup op jou en je familie goed moet beoordelen. In dit geval had onze fokker duidelijk de leiding en koos een pup voor ons uit.

Als orthopeed word ik nogal eens geconfronteerd met heup- en elleboogdysplasie en het is bekend dat hier een erfelijke basis aan ten grondslag ligt. Dus controleerden we achtergrond van de teef en de reu. En ik raakte op basis van het stamboom onderzoek overtuigd, deze pup heeft goede voorouders. Wat kan er nog mis gaan, we hebben alles gecontroleerd en alles lijkt helemaal perfect. De gezondheid van onze nieuwe pup stond voorop.

Toen kwam onze Meike, een prachtig bolletje zwart witte wol. En wat was ze leuk en lief, goed met de kinderen en uitermate speels. Ze groeide als kool en in de loop van de eerste maanden werd ons al duidelijk, ze vertoonde verschijnselen die je ziet bij puppies die last hebben van hun heupen. Veel liggend spelen, snel gaan zitten als je aan het praten bent met kennissen op straat en ga zo maar door. Aanvankelijk dacht ik 'je bent doemdenker' dus stelde ik het onderzoek nog een paar weken uit. Dan uiteindelijk test je je eigen hond en kom je tot de conclusie dat ze inderdaad heupen heeft met de potentie om op termijn verkeerd te ontwikkelen, kortom onze pup heeft HD. Raar maar waar, ik twijfelde aan mijn eigen bevindingen en liet collega Dick van Zuilen ook Meike onderzoeken. Na het onderzoek en aanvullende röntgenfoto’s is het zeker, ze heeft aanleg voor heupdysplasie.

Als orthopeed zie ik dagelijks eigenaren die een puppie hebben gekocht, daarbij alles in het werk hebben gesteld om een gezonde pup te kopen (goede fokkers, goede papieren van de voorvaders en moeders, lang gewacht op een nest etc) en dan toch behoorlijk gedesillusioneerd zijn als de hond toch heup of elleboog dysplasie heeft. Ik dacht dat ik me al kon inleven in wat zij doormaakten, maar het bleek veel erger dan ik ooit had kunnen vermoeden.

Overigens leef ik in de overtuiging dat de fokkers van onze Meike echt netjes gefokt hebben echter dat bied dus geen garantie op een hond die toch uiteindelijk de erfelijke aanleg heeft voor heupdysplasie. Het is gewoon echt balen. 

In mijn volgende blog vertel ik over hoe wij gekozen hebben Meike te behandelen en waarom. 

Schotvast!

Nederland doet zich voor als volledig onafhankelijk en vrij maar aan de andere kant zijn we een land van veel tradities en gewoontes. Bij elk kampioenschap voetballen, veranderen hele straten in oranje explosies, tijdens Koninginnedag en tegenwoordig Koningsdag hebben we overal vrijmarkten en oranje feesten en rond 5 december komen de Sint en pieten met de boot naar Nederland.



Over deze laatste traditie heerste er dit jaar een heftig nationaal debat. Maar er is een traditie waar al veel langer en mogelijk nog heftiger over gediscussieerd wordt. Het betreft het de traditie van vuurwerk afsteken rond de jaarwisseling. Elk jaar schieten we, in euro´s bezien, meer vuurwerk af dan het jaar daarvoor. Dit suggereert dat wij het met zijn als een heel leuke traditie ervaren. Maar niets is minder waard. Oogartsen waarschuwen massaal voor de ernstige oogafwijkingen die kunnen ontstaan. Veel met name ouderen klagen over de klachten van geluidsoverlast en schrik van vuurwerk dat naar hen wordt gegooid. Er zijn dit jaar zelfs stemmen opgegaan om bepaalde grote steden vuurwerk vrij te maken.

Ook dierenartsen worden ook elk jaar geconfronteerd met de ellende van het, vaak al vroegtijdig, afsteken van vuurwerk. Vooral onze trouwe viervoeters blijken gevoelig voor de harde dreunen. Ik moet toegeven dat de knallen elk jaar harder en harder lijken te worden. Er wordt zowel door gedragsdeskundigen als door de geneesmiddelen industrie gezocht naar oplossingen voor dit probleem.



Er worden dit jaar massaal cd´s verkocht met vuurwerkgeluiden, die je als eigenaar moet afspelen in bijzijn van de hond. Eerst op een nauwelijks hoorbaar niveau en dan wordt langzaam de intensiteit van het geluid opgevoerd. En als iedereen in huis dan maar doet alsof het de normaalste zaak van de wereld is dan went de hond, die normaal schrikachtig reageert op vuurwerk, aan het “knallen" en reageert er niet meer op.



Er zijn ook medicijnen op de markt die inwerken op dat deel van de hersenen dat verantwoordelijk is voor het ontstaan van angst gevoel. De beide methoden zijn nieuwe ontwikkelingen die de overlast voor onze honden fors verminderen.



In Huize Maarschalkerweerd zijn ook bewoners die gefascineerd zijn van harde knallen. Bij mij is dat al heel lang aanwezig en elk jaar merk ik dat ik het toch wel heel leuk vindt om met oud en nieuw vuurwerk af te steken. En ook voor mij geldt: harder is mooier (erg hè). Als ik er op rustig moment over nadenk dan denk ik 'wat ben je toch een klein kind'. Mogelijk is het het kind in mij dat mij elk jaar met oud en nieuw met een grote blije glimlach en een glas bubbels, naar buiten laat gaan om mijn knal- en siervuurwerk af te steken. Of het een erfelijke belasting dan wel een genetische aanleg is weet ik niet, maar mijn zoon deelt de facinatie voor vuurwerk.



Veelal in september wordt er al gekeken naar de nieuwe trends in het vuurwerk. Alle internetwinkels in het buitenland worden afgeschuimd om te zien of er nieuwe mooiere en hardere knallen te vinden zijn. Zo tegen december loopt de spanning op en worden de eerste bestellingen geplaatst. Zodra het dan ook maar even kan wordt er dan ook “geknald”



Onze Meike, flegmatiek als ze is, reageert al jaren niet op vuurwerk. Maar hoe zou het toch verlopen met Cato? Nu, dat was geweldig. Of ze het nu afgekeken heeft van Meike of dat het gevolg was van onze houding op haar reactie weet ik niet. Niet alleen binnen maar ook buiten is ze totaal niet onder de indruk van vuurwerk. Ze lag samen met Meike buiten een kluif te bewerken terwijl Maarschalkerweerd junior zijn met moeite verkregen illegale import uit België achterom in de tuin aan het testen was. Het is niet uit te sluiten dat het vroegtijdig afsteken van vuurwerk achterom in de tuin een vergelijkbaar effect heeft gehad als de commercieel verkrijgbare CD’s met vuurwerkgeluiden. Als dat zo is dan hebben we nu een belangrijk argument om de vuurwerk verkoop eerder te vervroegen, dan verder in te perken zoals nu voorgesteld door een aantal burgemeesters van grote steden in Nederland.

Tot ziens in het nieuwe jaar!
 

Het meest emotioneel was wel de reactie van mijn kinderen

Max is verlamd

Een jaar of wat geleden kwam ik thuis van mijn werk en er was iets vreemd. Een van de twee trouwe viervoeters van ons gezin, Max, stond niet bij de voordeur om me te verwelkomen. Roos was er wel maar die oogde wat nerveus. Toen ik de kamer in liep werd snel duidelijk wat de reden was waarom Max zich niet meldde bij de normale ”welkom ceremonie”.


Max, onze Golden Retriever van 14.5 jaar, keek me ontredderd aan. Hij wilde wel opstaan maar dat lukte geheel niet. Hij was verlamd, zijn achterbenen deden niet meer mee. Dan weet je het gelijk: dit is een heel ernstig probleem. Onafhankelijk van de oorzaak van deze verlammingsverschijnselen, is de revalidatie van een hond van 14.5 jaar, ook nog eens met versleten heupen, een heel moeilijk als niet onmogelijk traject.


Na ampel telefonisch overleg met mijn echtgenote besloten we, we geven hem een kans om te herstellen op een hoge dosis corticosteroïden en als succes zou uitblijven dan zouden we een lastige maar in onze ogen terechte beslissing moeten nemen. Zo gezegd, zo gedaan.


De medicatie zat al in de bloedbaan van Max toen onze oudste dochter van zeven thuis kwam. Het is bijzonder om te zien, dat hoe klein kinderen ook zijn, ze bijna intuïtief weten dat er iets heel ernstigs aan de hand is. Ze begon Max gelijk te verzorgen, een dekentje, water en eten bij zijn ligplek te leggen en bovenal zeer intens te aaien en knuffelen.

Een uitzichtloze situatie

Daags erop lag Max in de ochtend nog steeds op een en dezelfde plek. Mijn dochter constateerde dat Max nog steeds niet beter was. Wij beaamden het. De intensieve verzorging van de dag ervoor werd gecontinueerd. Gelukkig is de kindergeest flexibel en in de loop van de ochtend ging ze spelen. Ik en mijn echtgenoot wisten dat de situatie van Max uitzichtloos was en dus besloten we hem in te laten slapen.


Omdat ik bang was dat de situatie wel eens verkeerd zou kunnen uitpakken had ik wat medicatie meegenomen om een euthanasie uit te kunnen voeren. Het was voor mij de eerste keer dat mijn kinderen geconfronteerd zouden worden met de dood van hun knuffel en vriend. We hadden besloten Max eerst een voorbereidende injectie te geven. Van deze injectie zou hij in een diepe slaap geraken. En dan zouden we vervolgens hem zijn overdosis slaapmiddel geven.


Toen mijn dochter tussen het spelen door naar beneden kwam trof ze Max aan, hij was inmiddels in slaap aan het sukkelen. Voor haar was de ernst van de situatie gelijk duidelijk, de verzorging en knuffelen werd geïntensiveerd. Maar uiteindelijk ging ze toch gewoon weer spelen. Op dat moment heb ik Max laten inslapen.


Drie kwartier later kwam mijn dochter even kijken hoe het met Max ging en ze wist het meteen. Max lag levenloos op de grond. “Dit is niet goed papa en mama” opperde onze dochter. Wij konden niet anders dan dat beamen. Wij legden uit dat Max inmiddels was overleden aan de ziekte die hij had. Een leugentje om bestwil maar wel een die door onze dochter goed accepteerde. 

 

 

Een begraaf ritueel

Het verdriet was heftig en gelukkig kortstondig, vrij snel was duidelijk dat Max begraven moest worden. De kinderen hadden besloten dat dat moest gebeuren onder de schommel in de tuin. En na het nodige graafwerk, immers de kuil moet echt diep zijn als je een huisdier in je tuin wilt begraven, werd Max overgebracht naar zijn graf. (Controleer overigens altijd de richtlijnen van de gemeente waar je woont als je overweegt je huisdier in de tuin te begraven)


Ik besloot om de kinderen een rol te geven bij het begraven van de hond. Ze kregen allemaal hun speelschepjes en zij mochten papa helpen het graf te vullen. En voor ik het in de gaten had stonden ze met zijn drieën het graf dicht te graven.


Terwijl de kinderen druk doende waren het graf dicht te maken, zag ik de schoonmaker het tafereel gade slaan en ik zag aan hem dat hij geraakt was. Op hetzelfde moment pinkte ik ook een traan weg en ging even naast hem zitten op het trapje naar de tuin. We hadden geen woorden nodig om elkaar te begrijpen. Roos, onze overgebleven hond, kwam bij ons zitten en liet zich aaien.


Het meest ontroerende en emotionele van het inslapen was niet de handeling van het laten inslapen van mijn 14.5 jaar metgezel, maar de manier waarop de kinderen omgingen met het verlies. Vooral die actie om hen mee te laten helpen met begraven was mogelijk de beste beslissing die ik die dag had genomen. Nadat het graf dicht was en de tegels weer op zijn plaats lagen namen de kinderen de draad van het leven gewoon weer op en zaten gewoon weer op de schommel.